Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu’ndan (Taslak): Ana Sayfa
BANKALARDA BAĞIMSIZ DENETİM GERÇEKLEŞTİRECEK
BİRİNCİ BÖLÜM
Genel Hükümler
Amaç
MADDE 1- (1) Bu Yönetmeliğin amacı, bankalarda bağımsız denetim yapacak bağımsız denetim kuruluşlarının yetkilendirilmesine, faaliyetlerine ve yetkilerinin geçici veya sürekli olarak kaldırılmasına ilişkin usul ve esasları tespit etmektir.
Kapsam
MADDE 2- (1) Bağımsız denetim yetkisi almış kuruluşlar ile bankalarda yapılacak bağımsız denetim faaliyetleri bu Yönetmelik hükümlerine tabidir.
(2) Bankaların hesap ve kayıt düzenleri bu Yönetmelik hükümleri çerçevesinde bağımsız denetime tabi tutulur.
(3) Konsolide finansal tablo hazırlama yükümlülüğü bulunan ana ortaklık niteliğindeki bankaların konsolidasyon kapsamında bulunan ortaklıklarının hesap ve kayıt düzeni de, ana ortaklık niteliğindeki bankaca hazırlanan konsolide finansal tabloların denetlenmesi ve görüş oluşturulması amacı ile sınırlı olmak üzere bu Yönetmelik hükümleri kapsamında denetlenir.
(4) Bu Yönetmelikte açıklık olmayan hallerde sırasıyla; 13/6/1989 tarihli ve 20194 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 3568 sayılı Serbest Muhasebecilik, Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanunu ve bu Kanun uyarınca ilgili meslek kuruluşunca belirlenen ilkeler ve standartlar, uluslararası denetim standartlarında ve Avrupa Birliği düzenlemelerinde benimsenen esaslar uygulanır.
Dayanak
MADDE 3- (1) Bu Yönetmelik, 01/11/2005 tarihli ve 25983 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 5411 sayılı Bankacılık Kanununun 15 inci, 33 üncü ve 36 ncı maddeleri ile 39 uncu maddesinin ikinci fıkrası ve 93 üncü maddesinin dördüncü fıkrasına dayanılarak düzenlenmiştir.
Tanımlar ve kısaltmalar
MADDE 4- (1) Bu Yönetmelikte geçen;
a) Bağımsız denetçi: Yetkili kuruluş adına bağımsız denetim görevini icra eden sorumlu ortak başdenetçi, başdenetçi, kıdemli denetçi, denetçi, denetçi yardımcısı ve stajyer denetçi yardımcısını,
b) Banka: 5411 sayılı Bankacılık Kanununun 3 üncü maddesinde tanımlanan mevduat bankaları ve katılım bankaları ile kalkınma ve yatırım bankalarını,
c) Bağımsız denetim ekibi: Yetkili kuruluş adına aynı bankada bağımsız denetim görevini icra eden sorumlu ortak başdenetçi ile sorumluluğu altında görev yapan bağımsız denetçileri,
ç) Diğer bağımsız denetçi: Bankayı denetleyen bağımsız denetçiler dışında bankanın bağlı ortaklık, iştirak ve/veya birlikte kontrol edilen ortaklıklarının bağımsız denetimiyle görevlendirilmiş bağımsız denetçiyi,
d) Finansal tablolar: Kanunun 37 ve 38 inci maddeleri uyarınca Kurum tarafından yürürlüğe konulan muhasebeye ilişkin düzenlemeler kapsamında belirlenen bilânço, kâr-zarar tablosu, nakit akım tablosu, özkaynak değişim tablosu ve kâr dağıtım tablosu ile bunların ek, açıklama ve dipnotlarını,
e) Hesap dönemi: Bir takvim yılını,
f) Kanun: 5411 sayılı Bankacılık Kanununu,
g) Kurul: Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulunu,
ğ) Kurum: Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumunu,
h) Nitelikli pay: Kanunun 3 üncü maddesinde tanımlanan nitelikli payı,
ı) Önemlilik: Bağımsız denetimin kapsamı, türü, zamanlaması belirlenirken ve her bir hesap bakiyesi, defteri kebir kayıtları ve dipnotlar ile ilgili yanlışlıkların finansal tablolar üzerindeki etkisi değerlendirilirken dikkate alınmak üzere; bir bilginin, finansal tablolara dahil edilmemesi veya finansal tablolarda yanlış ifade edilmesinin, kullanıcıların finansal tablolardaki bilgilerden yararlanarak aldıkları ekonomik kararları etkileme düzeyinin yüksek olmasını,
i) Uzman: Muhasebe ve bağımsız denetim dışındaki bir alanda bilgi, beceri, tecrübe ve ehliyete sahip kişi veya kuruluşu,
j) Yanlış beyan: Hata ya da suistimal nedeniyle finansal tablolarda verilen bilgilerin önemlilik arz edecek ölçüde yanlış olmasını,
k) Yetkili kuruluş: Kurulca bankalarda bağımsız denetim yapmakla yetkilendirilen bağımsız denetim kuruluşunu,
l) Yönetim: Bankanın yönetim kurulu başkanı ve üyeleri, denetim komitesi üyeleri, genel müdürü ile finansal raporlamadan sorumlu genel müdür yardımcısı ve ilgili birim müdürleri veya bu unvanlara eşdeğer kişileri ifade eder.
Bağımsız denetim ve amacı
MADDE 5- (1) Bağımsız denetim, bankaların hesap ve kayıt düzeni ile finansal tablolarının doğruluğunun, güvenilirliğinin, bankacılık düzenlemelerine uygunluk derecesinin araştırılması ve sonuçlarının ilgili taraflara bildirilmesi amacıyla kanıt toplanması ve bu kanıtların değerlendirilmesi sonucunda görüş oluşturulması ve rapora bağlanması aşamalarından oluşan süreçtir. Bankaların düzenledikleri konsolide ve konsolide olmayan finansal tablolar bağımsız denetime tabi tutulur.
(2) Bağımsız denetim, bankalar ile konsolidasyon kapsamında bulunan ortaklıklarının defter, kayıt ve belgeleri üzerinden ve gerektiğinde işlem yapılan üçüncü kişilerle hesap mutabakatı da sağlanarak yürütülür. Bankaların hesap ve kayıt düzeniyle ilgili birimlerinin, muhasebe, iç kontrol, risk yönetimi ve iç denetim sistemlerinin etkinliği de bu kapsamda değerlendirilir.
(3) Bağımsız denetim uygulaması bu Yönetmelik hükümleri çerçevesinde aşağıda belirtilen şekillerde yapılır.
a) Yıllık denetim; tam kapsamlı olarak ve gerekli tüm denetim teknikleri kullanılarak hesap dönemi sonları itibarıyla bağımsız denetim yapılmasıdır.
b) Ara denetim; sınırlı denetim ilke ve kurallarına uygun şekilde yıllık denetimi gerçekleştiren yetkili kuruluş tarafından yıllık denetim planına uygun bir şekilde ara dönemler itbarıyla bağımsız denetim yapılmasıdır.
c) Özel amaçlı denetim; vergi mevzuatı hariç olmak üzere, Kurumca belirlenecek özellik arzeden konularda bu Yönetmelikte belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde bağımsız denetim yapılmasıdır.
Bağımsız denetim faaliyetinin yürütülmesi
MADDE 6- (1) Bağımsız denetim faaliyetleri, sorumlu ortak başdenetçi başkanlığında, yetkili kuruluşta istihdam edilen 3568 sayılı Kanuna göre meslek mensubu ve/veya meslek mensubunun nezaretindeki stajyer denetçi yardımcısı unvanına sahip olanlar tarafından yürütülür.
Bağımsız denetçilerin yetkileri
MADDE 7- (1) Bağımsız denetçiler;
a) Denetlenen bankanın denetim konularıyla ilgili tüm defter, kayıt ve belgelerini gizli dahi olsa incelemek,
b) Denetim işlemini ilgilendiren tüm bilgileri banka yönetiminden, iç denetçilerden ve diğer ilgililerden istemek,
c) Denetlenen banka tarafından talep edildiği takdirde, yönetim kurulu ve genel kurul toplantılarına katılarak, denetim faaliyetini ve sonuçlarını ilgilendiren konularda açıklamalarda bulunmak
hususlarında yetkilidir.
Makul güvence
MADDE 8- (1) Makul güvence, finansal tabloların bir bütün olarak nitelik ve nicelik bakımından önemlilik arzeden ölçüde yanlış beyan içermediğine dair bir sonuca ulaşılması için yeterli denetim kanıtı toplanmasıdır. Bu esas bağımsız denetimin her aşamasında dikkate alınır.
Denetim riski
MADDE 9- (1) Denetim riski, bağımsız denetçinin aşağıdaki risklere bağlı olarak doğru görüş vermemesi olasılığıdır:
a) Yapısal risk: Bankanın iç kontrol sisteminin olmaması veya çalışmaması halinde, beyan edilen hususların önemli ölçüde yanlış olması riski.
b) Kontrol riski: Bankanın muhasebe ve iç kontrol sistemiyle ilgili olarak oluşturduğu politika ve uygulamaların, önemli ölçüde yanlış beyanları önleyememesi, ortaya çıkaramaması ve bunların zamanında düzeltilememesi riski.
c) Tespit riski: Bankanın finansal tablolarında önemlilik arzeden ölçüdeki yanlış beyanı bağımsız denetçinin ortaya çıkaramama riski.
Hata ve suistimal
MADDE 10- (1) Hata, finansal tablolardaki, bir tutarın veya açıklamanın yanlış olması da dahil olmak üzere, değerleme, muhasebeleştirme, sınıflandırma, dipnot ve açıklama ya da sunum ile ilgili belirlenen kuralların sehven ya da yorum farklılığı nedeniyle doğru olmayan bir şekilde uygulanması, muhasebe verilerinde ve kayıtlarında kasıtlı olmayan yanlışlıklar yapılması veya bunlara benzer uygulamalarda bulunulmasıdır.
(2) Suistimal, banka yönetiminin, personelinin ya da üçüncü kişilerin birlikte ya da tek başlarına kendilerine veya başkalarına çıkar sağlamak amacıyla belge veya kayıtları kasten gerçek mahiyetlerine uygun olmayan şekilde düzenlemesi, içeriğini değiştirmesi veya tahrif etmesi, varlıklarını, yükümlülüklerini veya özkaynaklarını yanlış tasnif etmesi, kayıtlarda ve belgelerde yer alan işlemlerin sonuçlarını hesaplara yansıtmaması ve muhasebe politikalarını belirli bir amaca yönelik olarak kasten yanlış uygulaması veya bunlara benzer uygulamalarda bulunmasıdır.
Mesleki ilkeler
MADDE 11- (1) Yetkili kuruluşlar, ortakları, yönetim kurulu başkan ve üyeleri ile bağımsız denetçiler, 3568 sayılı Kanun ve bu Kanun uyarınca ilgili meslek kuruluşunca belirlenen ilkeler ile uluslararası denetim standartlarında benimsenen meslek ilkelerine uymakla yükümlüdürler. Bu yükümlülük, asgari olarak, yetkili kuruluşların ve bağımsız denetçilerin görevlerini icra ederken gösterecekleri mesleki özen ve titizlik ile birlikte bağımsızlıklarına, doğruluk ve tarafsızlıklarına, gizliliğe, mesleki şüpheciliğe, mesleki itibarın zedelenmemesine ve mesleki yeterliliğin kazanılmasına ve korunmasına dair tüm sorumlulukları kapsar.
Bağımsızlık ilkesi ve bağımsızlığı ortadan kaldıran haller
MADDE 12- (1) Bağımsızlık, yetkili kuruluşların ve bağımsız denetçilerin mesleki faaliyetlerini doğruluk, tarafsızlık ve mesleki şüphecilik ilkeleri çerçevesinde yürütmelerini sağlayacak davranışlar ve anlayışlar bütünüdür.
(2) Bağımsız denetçiler, çalışmaları sırasında ortaya çıkabilecek menfaat ilişkisinden uzak kalmak, dürüstlük ve tarafsızlıklarını etkileyebilecek hiçbir müdahaleye imkan vermemek, bağımsız denetim sonucunda ulaştıkları görüşlerini, kendilerinin ya da başkalarının doğrudan veya dolaylı menfaatlerini düşünmeksizin raporlarında açıklamak zorundadır.
(3) Yetkili kuruluşlar, ortakları, yönetim kurulu başkan ve üyeleri ile bağımsız denetçilerin, ve bu kuruluşların hukuki bağlantısı bulunan yurtdışındaki bağımsız denetim şirketleri, denetlenen banka ile veya bankanın doğrudan ya da dolaylı olarak kontrol ettiği ortaklıklar ile ortaklık ya da kredi ilişkisine veya bağımsız denetimin etkin bir şekilde yapılmasını engelleyecek herhangi bir menfaat ilişkisine giremezler.
(4) Bağımsız denetçi, bankanın ve bankanın doğrudan ya da dolaylı olarak kontrol ettiği ortaklıkların yönetimi ile ilgili karar alma sürecine katılamaz, bunlar ile bağımsızlık ilkesini zedeleyecek mali, ticari veya herhangi bir ilişki içinde ise bağımsız denetim faaliyetinde görev alamaz.
(5) Yetkili kuruluşlar, ortakları, yönetim kurulu başkan ve üyeleri ile bağımsız denetçiler denetledikleri bankaya veya bankanın doğrudan ya da dolaylı olarak kontrol ettiği ortaklıklara aşağıdaki hizmetleri veremez:
a) Finansal bilgi sistemi tasarımı yapılması ve uygulaması,
b) Bilirkişi raporu hazırlanması veya değerleme hizmetleri verilmesi,
c) Aktüeryal hizmetler verilmesi,
ç) Yönetim veya insan kaynaklarıyla ilgili hizmet verilmesi,
d)Danışmanlık hizmeti verilmesi,
e) Denetimle ilgisi olmayan hukuk veya uzmanlık hizmetleri verilmesi.
(6) Geçmiş dönemlere ilişkin denetim ücretinin, geçerli bir nedene dayanmaksızın, banka tarafından ödenmemiş olması veya denetim ücretinin, denetim sonuçları ile ilgili şartlara bağlanmış olması durumunda bağımız denetim faaliyetinde bulunulamaz.
(8) Yetkili kuruluşun ortakları ile yönetim kurulu başkanı ve üyeleri veya iştirak ettiği ortaklıkları, yetkili kuruluş adına denetim yapan bağımsız denetçilerin yürüteceği denetim çalışmalarının bağımsızlığını ve tarafsızlığını zedeleyecek müdahalelerde bulunamaz.
(9) Bağımsız denetçi, bağımsızlığını tehlikeye düşürecek hususları ve bunları önleyici tedbirleri çalışma kağıtlarına aktarmak ve ilgili sorumlu ortak başdenetçiyi ve bu Yönetmeliğin 13 üncü maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca seçilen kalite güvence sisteminden sorumlu yönetim kurulu üyelerini bilgilendirmekle yükümlüdür.
(10) Yetkili kuruluş, bankanın denetim komitesi ile bağımsızlığı zedeleyecek hususları, bunlara karşı alınacak tedbirleri ve sağlanan ilave hizmetleri müzakere eder ve sonuçlarını yazılı olarak yılda en az bir defa yazılı olarak banka yönetim kuruluna sunulmak üzere bu Yönetmeliğin 25 inci maddesinin (4) numaralı fıkrası uyarınca seçilen banka denetim komitesi üyesine verir.
(11) Yetkili kuruluşların ortakları, yönetim kurulu başkan ve üyeleri ile bağımsız denetçiler, görevlerini en son yerine getirdikleri tarihten itibaren asgari iki yıl geçmeden denetledikleri banka veya bankanın doğrudan ya da dolaylı olarak kontrol ettiği ortaklıkların yönetiminde görev alamazlar.
(12) Yetkili kuruluş adına bağımsız denetim çalışmalarını yürüten bağımsız denetçiler, aynı bankanın bağımsız denetim çalışmalarında birbirini izleyen azami 4 hesap dönemi için görev alabilirler. Banka, bir yetkili kuruluş ile birbirini izleyen azami 7 hesap dönemi için denetim sözleşmesi yapabilir. Bu sürenin sonunda farklı ortaklık ve bağımsız denetçi kadrosuna sahip olsa bile yurtiçi veya yurtdışındaki aynı bağımsız denetim şirketi ile hukuki bağlantısı bulunan bir başka yetkili kuruluş ile imzalanan bağımsız denetim sözleşmesi aynı yetkili kuruluş ile yapılmış kabul edilir.
(13) Yetkili kuruluşların ortakları, yönetim kurulu başkan ve üyeleri ile bağımsız denetçiler, üçüncü derece dahil kan ve ikinci derece dahil sıhri hısımları ile eşlerinin, ortağı, yönetim kurulu başkanı, üyesi, genel müdürü, genel müdür yardımcısı ile genel müdürlük merkez teşkilatında yer alan bölüm, kısım, grup, yönetmenlik ve benzeri isimler altında faaliyet gösteren birimlerin müdürü bulundukları bankalarda denetim faaliyetinde bulunamazlar.
(14) Yetkili kuruluşun veya ortaklarının, yönetim kurulu başkanı ve üyelerinin ve bağımsız denetçilerinin veya bunların eş ve çocuklarının
a) Bankadan veya bankanın dahil olduğu risk grubundan, doğrudan veya dolaylı olarak menfaat sağladıklarının ya da menfaat sağlamalarına yol açacak bir teklif veya vaadde bulunulmasına karşın bu durumun yetkili kuruluşun yönetim kuruluna ve Kuruma yazılı olarak bildirilmediğinin ortaya çıkması,
b) Banka veya ortaklarıyla veya bankanın yönetim, denetim veya sermaye bakımından doğrudan veya dolaylı olarak bağlı bulunduğu veya kontrolü altında bulundurduğu gerçek veya tüzel kişilerle ortaklık ya da kredi veya herhangi bir menfaat ilişkisine girmiş olduklarının belirlenmesi,
c) Bankada veya bankanın doğrudan ya da dolaylı olarak kontrol ettiği ortaklıklarda kurucu ortak olmaları, yönetim kurulu başkanı veya üyesi, genel müdür veya yardımcısı olarak veya karar alma ve uygulama yetki ve sorumluluğu taşıyan başka sıfatlarla görev almaları,
ç) Banka veya bankanın doğrudan ya da dolaylı olarak kontrol ettiği ortaklıklar ile piyasa koşullarına göre imtiyazlı bir şekilde doğrudan veya dolaylı ortaklık ve kredi ya da borç-alacak ilişkisi içinde olduklarının tespit edilmesi.
halinde bağımsızlıklarının ortadan kalktığı kabul edilir.
Kalite güvencesi sistemi
MADDE 13- (1) Yetkili kuruluş, bağımsız denetçilerinin mesleki ilkelere, ilgili düzenlemelere, kendisi tarafından belirlenen kalite güvencesi ilke ve uygulamalarına uygunluğunu ve hazırlanan bağımsız denetim raporlarının gerçek durumu yansıtmasını teyit edecek bir kalite güvencesi sistemi kurmakla yükümlüdür.
(2) Yetkili kuruluş yönetim kurulu kendi üyeleri arasından seçeceği iki üyeyi, kalite güvencesi sisteminin sağlıklı biçimde işlemesini ve bu sistemin etkinliğinin sürekli olarak izlenmesini sağlamak üzere görevlendirir. Kalite güvencesine ilişkin standartların yazılı hale getirilmesi, bağımsız denetçilerin söz konusu standartlara erişiminin sağlanması, kalite güvencesine ilişkin ulusal ve uluslararası gelişmelerin takip edilmesi, olabilecek değişiklikler doğrultusunda standartların güncellenmesi ve bağımsız denetçilere duyurulması, denetim sırasında mesleki ilkelere ya da yasal düzenlemelere uygunluğu zedeleyebilecek olağan ve olağanüstü durumlar için önlemler oluşturulması da bu üyelerin sorumluluğundadır.
(3) Kalite güvencesi sisteminin oluşturulmasından ve işleyişinden sorumlu yönetim kurulu üyelerince, kalite güvence sisteminin gözden geçirilmesini sağlamak üzere, bağımsız denetim ve finansal raporlama alanlarında kalite güvencesi konusunda eğitime ve banka denetiminde en az 6 yıllık mesleki deneyime sahip bulunan üç kişilik bir komite oluşturulur. Yetkili kuruluşta istihdam edilen bağımsız denetçiler arasından seçilen komite üyeleri seçilmelerinden sonra bu Yönetmelik kapsamındaki bağımsız denetim sürecinin hiçbir aşamasında görev alamazlar.
(4) Kalite güvencesine ilişkin politikalar belirlenirken aşağıdaki uygulamalar dikkate alınır:
a) Bağımsız denetim görevindeki tüm personel mesleki sorumluluklarını yerine getirirken bağımsız, dürüst ve tarafsız olmalı, gizlilik ve profesyonel davranış ilkelerine uygun davranmalı, mesleki özen ve titizliği gözetmelidir.
b) Herhangi bir bağımsız denetim raporuna ilişkin olarak hazırlanmış çalışma kağıtları ile denetimin sonucunu etkileyen bilgileri içeren evrak, en az 5 yıl süre ile saklanmalıdır.
c) Hazırlanan bağımsız denetim raporları, bağımsız denetimi gerçekleştiren sorumlu ortak başdenetçi ve ona bağlı bağımsız denetim ekibi dışında diğer bir sorumlu ortak başdenetçi ile yetkili kuruluşta istihdam edilen bir baş denetçi tarafından gözden geçirilmeli ve onaylanmalıdır.
ç) İstihdam edilecek bağımsız denetçiler mesleki sorumluluklarını yerine getirebilecek niteliklere ve yeterli mesleki bilgi ve eğitime sahip olmalı, tüm personel düzenli ve sürekli olarak hizmet içi eğitime tabi tutulmalıdır.
d) Bağımsız denetim ekibindeki bağımsız denetçiler, görevlendirildikleri denetim sona erdiğinde sorumlu ortak başdenetçi tarafından görev raporu düzenlenmesi suretiyle değerlendirilmelidir.
e) Meslek ilkelerine ya da yasal düzenlemelere uygunluğu tehlikeye düşürebilecek bir durumun varlığında, bağımsız denetçi durumu yetkili kuruluşa ivedilikle bildirmelidir.
(4) Kalite güvencesi sisteminin gözden geçirilmesinin kapsamı, bazı denetim dosyalarının seçilerek test edilmesini ve uygun denetim standartları ve bağımsızlık ilkelerine uyumun, harcanan kaynakların nitelik ve niceliğinin, ödenen denetim ücretinin ve yetkili kuruluşun iç denetim sisteminin değerlendirilmesini içerir.
(5) Kalite güvencesi sisteminin gözden geçirilmesi, bu gözden geçirmelerin sonuçlarını içeren bir raporun yetkili kuruluşun internet sayfasında yayımlanması ile sonuçlanır. Yayım tarihinden itibaren 15 gün içinde Kuruma da gönderilmesi zorunlu olan bu raporda yer alacak tavsiyeler, yetkili kuruluş ve bağımsız denetçiler tarafından uygun bir süre içerisinde yerine getirilmeli ve sonucu bir sonraki raporda belirtilmelidir.
Yetkilendirilecek kuruluşlarda aranan şartlar
MADDE 14- (1) Yetkilendirilecek kuruluşların;
a) Anonim şirket şeklinde kurulmuş ve hisse senetlerinin tamamının nama yazılı olması,
b) Ticaret unvanlarında “bağımsız denetim” ibaresinin bulunması,
c) Esas sözleşmelerinin ilgili mevzuata ve 3568 sayılı Kanun ve bu Kanuna dayanılarak çıkarılan mevzuata aykırı hükümler taşımaması,
ç) 3568 sayılı Kanuna göre kurulmuş bulunan ilgili meslek odasına kayıtlı bulunması ve şirket tescil belgesi alınmış olması,
d) Ortaklarının bu Yönetmeliğin 15 inci maddesinde sayılan nitelikleri haiz gerçek kişiler olması,
e) Denetimi gerçekleştirebilecek ölçüde yönetim yapısına, yeterli sayı ve nitelikte bağımsız denetçiye, gerekli teknik donanıma, belge ve kayıt düzenine sahip olması ve kalite güvence sistemine ilişkin yapının ve yazılı politikaların oluşturulması,
f) Verdikleri hizmetlerden doğabilecek zararları karşılamak amacıyla mesleki sorumluluk sigortası yaptıracaklarını taahhüt etmeleri,
g) Yurtdışında ya da Türkiye’deki kamu kuruluşlarınca bağımsız denetim yapma yetkilerinin iptal edilmemiş olması,
ğ) Esas sermayesinin asgari yüzde 51’ inin sorumlu ortak başdenetçilere ait olması,
şarttır.
Yetkilendirilecek kuruluş ortaklarında, yönetim kurulu başkanı ve üyeleri ile bağımsız denetçilerde aranacak şartlar
MADDE 15- (1) Yetkilendirilecek kuruluşların ortaklarının, yönetim kurulu başkanı ve üyeleri ile bağımsız denetçilerinin;
a) 3568 sayılı Kanun hükümleri uyarınca denetim yetkisi almış ilgili meslek odasına kayıtlı serbest muhasebeci mali müşavir veya yeminli mali müşavir unvanını almış ya da 3568 sayılı Kanun hükümlerine uygun olarak yabancı ülkelerde bağımsız denetim yapma yetkisi sağlayan belge sahibi olmaları,
b) Başka bir bağımsız denetim kuruluşunda ortaklığının bulunmaması, yönetim kurulu başkanı veya üyesi olmaması ya da bağımsız denetçi unvanı altında çalışmaması,
c) Kanunun 8 inci maddesinin (a), (b), (c) ve (d) bentlerinde belirtilen nitelikleri haiz olmaları,
ç) Gerçek kişilerin Türkiye'de yerleşik olması,
d) Diğer kamu kuruluşlarınca bağımsız denetim yapma yetkisi iptal edilmiş olan bağımsız denetim kuruluşlarında ortak olmaması veya yetki iptaline neden olan denetim faaliyetinde sorumlu ortak başdenetçi, başdenetçi, kıdemli denetçi veya denetçi sıfatıyla sorumluluklarının tespit edilmemiş olması,
e) Mesleki faaliyetleri dışında ticari bir faaliyetinin bulunmaması,
f) Çalıştıkları bağımsız denetim kuruluşunda tam zamanlı görev yapması,
g) Yurtdışında bağımsız denetim veya derecelendirme ya da değerleme yapma yetkisi iptal edilmiş bir kuruluşta nitelikli paya sahip olmaması
şarttır.
(2) Sorumlu ortak başdenetçilerin, 6 yılı, banka denetiminde ya da Kurulca yetkilendirilen kuruluşlarda meslek mensubu olarak görev yaparak geçirmiş olmaları kaydıyla 10 yıllık bağımsız denetim tecrübesine sahip olmaları şarttır.
Yetki başvurusu sırasında gerekli olan bilgi ve belgeler
MADDE 16- (1) Bu Yönetmelik kapsamında yetkilendirilmek isteyen bağımsız denetim kuruluşları, aşağıdaki bilgi ve belgelerin eklendiği bir yazı ile Kuruma başvururlar:
a) Bağımsız denetim kuruluşunun esas sözleşmesi ve varsa esas sözleşme değişikliklerinin yer aldığı ticaret sicili gazetelerinin aslı,
b) İlgili meslek odasından alınacak şirket tescil belgesinin bir örneği,
c) Bağımsız denetim kuruluşunun merkezinin ve şubelerinin adresleri,
ç) Bağımsız denetim kuruluşunun başvuru tarihindeki bilançosu,
d) Yurtdışında bir bağımsız denetim şirketi ile hukuki bağlantının bulunması durumunda, ilgili yurtdışı şirket ile yapılan sözleşmelerin yurtdışındaki şirket yetkililerince tasdik edilmiş kopyası,
f) Ortakların, yönetim kurulu başkanı ve üyeleri ile bağımsız denetçilerin;
1) Mesleki tecrübelerini ve denetimle ilgili aldıkları eğitimlerini içeren Kuruma verilmek üzere (Ek:1)’de yeralan örneğe uygun olarak düzenlenecek ayrıntılı özgeçmişleri, diploma ve nüfus cüzdanı örnekleri, mesleki ruhsat örneği, ikametgah belgeleri ile imza sirküleri,
2) 3568 sayılı Kanun hükümleri uyarınca yeminli mali müşavir veya serbest muhasebeci mali müşavir unvanını aldığını ve ilgili meslek odasına kayıtlı olduğunu gösterir belgeler,
3) Müflis olmadıklarına ilişkin Asliye Ticaret Mahkemelerinden, konkordato ilan etmiş olmadıklarına ilişkin İcra Tetkik Hakimliklerinden, hakkında iflasın ertelenmesi kararı verilmiş olmadıkları ve uzlaşma suretiyle yeniden yapılandırma başvurusunun tasdik edilmiş olmadığına ilişkin Kuruma verilmek üzere (Ek:2)’de yeralan örneğe uygun olarak düzenlenecek dilekçe ile talep edilecek ilgili mercilerden alınacak belgeler,
4) Kanunun 71 inci maddesi uygulanan bankalarda veya Kanunun yürürlüğe girmesinden önce Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonuna devredilmiş bankalarda nitelikli paya sahip olmadığına veya kontrolü elinde bulundurmadığına ilişkin (Ek:3)’te yer alan örneğe uygun olarak düzenlenecek dilekçe ile Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonundan temin edecekleri belgeler,
5) Tasfiyeye tâbi tutulan bankerler ile iradî tasfiye haricinde tasfiyeye tâbi tutulan finansal kuruluşlarda, faaliyet izni kaldırılan kalkınma ve yatırım bankalarında, ortaklarının temettü hariç ortaklık hakları ile yönetim ve denetimi Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonuna intikal eden veya bankacılık yapma ve mevduat ve katılım fonu kabul etme izin ve yetkileri kaldırılan kredi kuruluşlarında, Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonuna intikalinden veya bankacılık yapma ve mevduat ve katılım fonu kabul etme izin ve yetkileri kaldırılmadan önce nitelikli paya sahip olunmadığına veya kontrolün elinde bulundurulmadığına ilişkin (Ek:4)’te yer alan örneğe uygun olarak düzenlenecek dilekçe ile Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonundan temin edecekleri belge,
6) Birden fazla bağımsız denetim kuruluşunda ortaklığının bulunmadığına, yönetim kurulu başkanı veya üyesi olarak görev yapmadıklarına ve diğer kamu kuruluşlarınca bağımsız denetim yapma yetkisi iptal edilmiş olan bağımsız denetim kuruluşlarında ortak, yönetim kurulu başkanı veya üyesi veya yetki iptaline neden olan bağımsız denetim faaliyetinde bağımsız denetçi sıfatı ile yer almadıklarına dair Kuruma verilmek üzere (Ek:5)’de yer alan örneğe uygun olarak düzenlenecek yazılı beyanları,
7) Mesleki faaliyetler dışında çalışmadıkları ve ticari faaliyette bulunmadıklarına dair Kuruma verilmek üzere (Ek:6)’da yer alan örneğe uygun olarak düzenlenecek yazılı beyanları,
8) Bağımsız denetim kuruluşunda tam zamanlı görev yaptıklarına dair Kuruma verilmek üzere (Ek:7)’de yer alan örneğe uygun olarak düzenlenecek yazılı beyanları,
9) Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğü veya Cumhuriyet Savcılıklarından Kuruma verilmek üzere (Ek:8)’de yeralan örneğe uygun olarak düzenlenecek dilekçe ile talep edilecek arşiv kaydını da içeren, son altı ay içinde alınmış adli sicil belgeleri,
10) Yurtdışında denetim yapma yetkisi iptal edilmiş bir kuruluşta nitelikli paya sahip olunmadığına ilişkin Kuruma verilmek üzere (Ek:9)’da yer alan örneğe uygun olarak düzenlenecek yazılı taahhütname,
g) Bu Yönetmeliğin 14 üncü maddesinin (1) numaralı fıkrasının (e) bendinde yer alan hususlara uygun kalite güvence sistemi oluşturulduğunu ya da oluşturulacağını teyit eden belgeler ile sorumlu yönetim kurulu üyelerinin adı, soyad ve mesleki tecrübelerine ilişkin bilgiler
eklenir.
(2) Kurum, başvuruların değerlendirilmesi sırasında ek bilgi ve belge isteyebilir. Kurumca eksikliği tespit edilen veya ek olarak istenen bilgi ve belgeler, yetki başvurusunda bulunan bağımsız denetim kuruluşuna yazılı olarak bildirilir. Ek bilgi ve belge istendiğine ilişkin yazının tebliğini takip eden 30 gün içerisinde istenen bilgi ve belgeler Kuruma gönderilir. İstenilen bilgi ve belgelerin bu süre içerisinde gönderilmemesi yetki başvurusundan feragat edildiği şeklinde değerlendirilir.
Meslek mensuplarının unvanları
MADDE 17- (1) Bağımsız denetçilerin alabilecekleri unvanlar kıdem sırasına göre; sorumlu ortak başdenetçi, başdenetçi, kıdemli denetçi, denetçi, denetçi yardımcısı ve stajyer denetçi yardımcısıdır.
Madde 1-
(2) Sorumlu ortak başdenetçi, yetkili kuruluşta pay sahibi olup başdenetçi unvanını haiz ve denetim çalışmasını yetkili kuruluş adına kendi kişisel sorumluluğu ile yürüten ve yetkili kuruluş adına bağımsız denetim raporlarını imzalamaya yetkili kişidir.
(3) Başdenetçi unvanının kazanılması için fiilen en az 10 yıl, kıdemli denetçi unvanının kazanılması için fiilen en az 6 yıl, denetçi unvanının kazanılması için fiilen en az 3 yıl mesleki deneyim şarttır. Denetçi yardımcılığında geçen süre bu hesaplamalarda dikkate alınır. 3568 sayılı Kanunun 6 ncı maddesinin (a), (b) ve (c) bentlerinde belirtilen hizmetlerde geçen süre denetçi yardımcılığında geçen süre olarak dikkate alınır. Bilgi, deneyim ve yetenekleri bir üst kıdemin gerektirdiği nitelikte olmayanlar sürelerini doldursalar dahi yetkili kuruluş tarafından bir üst unvana terfi ettirilemez.
(4) Bağımsız denetçiler bu maddede belirtilen unvanların yanında 3568 sayılı Kanuna göre aldıkları ve yetkili kuruluşun temsili ile ilgili olarak sahip oldukları unvanları da kullanabilirler.
Bağımsız denetim yapma yetkisinin verilmesi
MADDE 18- (1) Ortakları, yönetim kurulu başkanı ve üyeleri ile birlikte bu Yönetmeliğin 14 ve 15 inci maddelerinde sayılan koşulları taşıyan ve 16 ncı maddesinde belirtilen belgelerle yazılı başvuruda bulunan bağımsız denetim kuruluşlarına, Kurulca faaliyet konularını yürütebilecek yeterliliğe sahip olduklarının kanaatine varılması halinde bankalarda bağımsız denetim yapma yetkisi verilir.
(2) Kurum, bu Yönetmelikte yer alan hükümler göz önünde bulundurularak yapılacak değerlendirmelere ilave olarak denetim yapma yetkisi almak için başvuran bağımsız denetim kuruluşu nezdinde, mesleki yeterlilik ve teknik donanımın yeterliliğinin tespitine yönelik yerinde inceleme yapmaya da yetkilidir.
(3) Kurulca yetkilendirilen bağımsız denetim kuruluşları Kurumun internet sayfasında duyurulur.
Bağımsız denetim yapma yetkisinin iptali
MADDE 19- (1) Aşağıdaki hallerde yetkili kuruluşun bankalarda bağımsız denetim yapma izni sürekli olarak Kurul tarafından kaldırılır:
a) Bu Yönetmeliğin 14 üncü maddesinde belirtilen kuruluş şartlarının kaybedilmesi,
b) Kuruma bildirilenler dışında bağımsız denetçi görevlendirilmesi,
c) Bu Yönetmeliğin 26 ncı maddesinin (3) numaralı fıkrasına uygun hareket edilmeksizin bağımsız denetim faaliyetinin gerçekleştirilmesi,
ç) Birden fazla olmak üzere Kanunun 36 ncı maddesi uyarınca ve bu Yönetmeliğin 26 ncı maddesinin (12) numaralı fıkrasında belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde yaptırılması zorunlu olan mesleki sorumluluk sigortasının yaptırılamaması,
d) Finansal tabloların güvenilirliğini önemlilik arzeden ölçüde etkileyecek hususların ortaya çıkması halinde, yetkili kuruluşun bu hususta kusurlu olmadığını kanıtlayamaması,
e) Bu maddenin (3) numaralı fıkrasında belirtilen ve geçici yetki iptaline neden olan halin ya da hallerin birden fazla tekrar edilmesi,
f) Kesintisiz olarak 5 hesap dönemi bu Yönetmelik kapsamında bağımsız denetim faaliyetinde bulunulmaması.
.
(2) Yetki iptalinin sürekli olarak kaldırılmasından önce yetkili kuruluşun savunması alınır. Savunma istendiğine ilişkin yazının tebliğ tarihinden itibaren 1 ay içinde savunma verilmemesi halinde savunma hakkından feragat edildiği kabul edilir.
(3) Kurul, yetkili kuruluşun ortaklarının, yönetim kurulu başkan ve üyelerinin ya da bağımsız denetçilerinin bu Yönetmeliğin 15 inci maddesinde belirlenen şartları kaybetmeleri nedeniyle gerekli değişikliklerin yapılmaması, bağımsız denetçiler tarafından kullanılan unvanların bu Yönetmeliğin 17 nci maddesinde belirtilen hükümlere uygun olmaması ya da bu Yönetmelikte belirtilen diğer usul ve esaslara uyulmaması nedeniyle Kurumca uyarı konusu yapılan hususların tekrar edilmesi ya da 1 hesap dönemi içinde birden fazla yerine getirilmemesi halinde bu Yönetmelik kapsamındaki yetkisini 6 aydan fazla olmamak üzere geçici olarak kaldırabilir.
(4) Kurul, bu maddenin (1) numaralı fıkrasının (d) bendinde belirtilen hususlarda sorumluluğu tespit edilen ya da bu Yönetmeliğin 27 nci maddesinde belirtilen yükümlülüklere uymayan yetkili kuruluşun ortaklarının, yönetim kurulu başkanı ve üyeleri ile denetçilerinin veya bağımsız denetçilerinin bir başka yetkili kuruluşta çalışmasını yasaklayabilir.
(5) Sürekli veya geçici yetki iptali, gerekçesi ile birlikte Kurum tarafından ilgili meslek odasına, mesleki ahlak ve disiplin yönünden incelenmek üzere bildirilir, Resmi Gazetede yayımlanır ve Kurumun internet sayfasında da ilan edilir. İlan tarihinden itibaren bankanın yetkili kuruluşa karşı olan mali ve bu Yönetmelik kapsamındaki yükümlülükleri sona erer.
Sözleşme öncesi inceleme
MADDE 20- (1) Yetkili kuruluş, banka ile bağımsız denetim sözleşmesi yapmadan önce bağımsız denetimin kapsam ve planlamasını belirlemek amacıyla gerekli ön araştırmayı yapmak zorundadır.
(2) Yetkili kuruluş, bankanın işi hakkında bilgi edinmelidir. Bankanın işi hakkında bilgi edinilmesi süreci en az bankanın kurumsal yönetim yapısı, bankanın faaliyet gösterdiği ana ülkelerdeki mevcut ekonomik ve düzenleyici çevre, bankanın faaliyet gösterdiği belli sektörlerdeki mevcut piyasa koşullarının kavranması unsurlarını içerir.
(3) Yetkili kuruluş, ön araştırma sırasında, denetim sürecini olumlu ya da olumsuz etkileyebilecek hususların varlığını tespit ederse, bunlar ile sınırlı olmak üzere, önceki dönemlerde bağımsız denetim faaliyetinde bulunmuş olan yetkili kuruluşlardan, bankanın iznini almak koşuluyla, bilgi talep edebilir. Önceki yetkili kuruluş, bu kapsamda kendisinden talep edilen bilgileri vermek zorundadır.
Bağımsız denetim sözleşmesinin unsurları
MADDE 21- (1) Bağımsız denetim, yetkili kuruluş ile banka arasında yapılacak yazılı sözleşme çerçevesinde yürütülür. Bağımsız denetim sözleşmesi, yapılacak denetimin kapsam ve içeriği üzerinde taraflar arasında tam bir mutabakat sağlandığının göstergesidir.
(2) Bağımsız denetim sözleşmesi;
a) Bankacılık düzenlemeleri, Kurumca yapılan resmi duyurular, ilgili ulusal ve uluslararası muhasebe standardı düzenleyicilerinin düzenleme ve duyuruları, finansal piyasalarda yaygın olarak kullanılan esaslar,
b) Bağımsız denetim raporunun ve istenmesi halinde özel amaçlı denetim raporunun şekli, içeriği ile bu raporların hazırlanma nedenleri
dikkate alınarak hazırlanır.
(3) Bağımsız denetim sözleşmelerinde asgari olarak;
a) Bağımsız denetimin amacı, kapsamı, dönemi ve varsa özel nedenleri,
b) Tarafların yükümlülükleri,
c) Bağımsız denetim ekibinde yer alacak sorumlu ortak başdenetçi ve diğer bağımsız denetçilerin unvanları, ad ve soyadları,
ç) Bağımsız denetçinin uymakla yükümlü bulunduğu denetim standartları ve düzenlemeler,
d) Yetkili kuruluş tarafından sözleşme kapsamında verilecek hizmetler,
e) Bağımsız denetimin örnekleme yöntemiyle yapılan testlere dayanması ve yapısal riske bağlı denetim riskinin oluşması halinde alınacak tedbirler,
f) Bağımsız denetimle ilgili olarak istenen her türlü kayıt, belge ve diğer bilgilere sınırsız erişim imkanı sağlanacağı,
g) Bağımsız denetim ekibinde yer alan bağımsız denetçiler için öngörülen çalışma süreleri ve her biri için uygun görülen ücret tutarının ayrıntılı dökümü ve toplam denetim ücreti,
ğ) Bağımsız denetime ilişkin yaptırılacak mesleki sorumluluk sigortasına dair bilgiler,
h) Bağımsız denetimin başlama ve bitiş tarihleri,
ı) Bağımsız denetim raporunun teslim edileceği tarih
ile ilgili hükümler bulunmalıdır.
(4) Bağımsız denetim ücretinin artması ihtimalinin olduğu ve bu ihtimalin bankaya bildirilmediği durumlarda, yetkili kuruluş mevcut veya gelecek dönemde verilecek olan hizmetler için ücret belirleyemez ve tahmini ücrete dayanan bir bağımsız denetim sözleşmesi yapamaz. Bağımsız denetim sözleşmesinde belirtilen denetim ücretlerinin; yeterli denetim kalitesini sağlayacak düzeyde olması, bankaya sağlanan diğer hizmetler ile ilişkilendirilmemesi veya bunlara bağlı olmaması ve herhangi bir belirsizliğe dayanmaması gerekir.
Bağımsız denetim sözleşmesinin yürürlüğü
MADDE 22- (1) Banka yönetim kurulu, sürekli denetimlerde bu Yönetmeliğin 12 nci maddesinin (12) numaralı fıkrasında belirlenen azami süreyi geçmeyecek bir süre ile bağımsız denetim faaliyetini yürütecek yetkili kuruluşu belirler ve genel kurulun onayına sunar. Banka genel kurulu tarafından kabul edilen süre için sözleşme yapılması uygun görülen yetkili kuruluş ile bağımsız denetim sözleşmesi, genel kurul toplantısını takip eden 15 gün içerisinde imzalanır
(2) Bu Yönetmeliğin 19 uncu maddesinin (3) üncü ve (4) üncü fıkraları ile 23 üncü maddesinin (2) nci fıkrasında ve 24 üncü maddesinde belirtilen hallerde bağımsız denetim faaliyetinin kesintiye uğraması halinde, banka yönetim kurulu durumun öğrenildiği tarihten itibaren 15 gün içerisinde belirleyeceği bir başka yetkili kuruluş ile denetim sözleşmesi yapılmasını genel kurulun onayına sunar.
(3) Bağımsız denetim sözleşmesinin imzalandığı tarihten itibaren 7 gün içinde mesleki sorumluluk sigortası yaptırılması zorunludur. Aksi halde, bağımsız denetim sözleşmesi hükümsüz sayılır. Mesleki sorumluluk sigortasının yaptırıldığı tarihten itibaren 7 gün içinde mesleki sorumluluk sigortasının bir örneği, yetkili kuruluş tarafından banka yönetim kuruluna iletilmek üzere bu Yönetmeliğin 25 inci maddsinin (4) numaralı fıkrası uyarınca seçilen banka denetim komitesi üyesine verilir. Banka yönetim kurulunun mesleki sorumluluk sigortasının bir örneğini aldığı tarihten itibaren 7 gün içinde, bağımsız denetim sözleşmesi ve yetkili kuruluşca yaptırılan sorumluluk sigortasının birer örneği Kuruma gönderilir. Bu Yönetmeliğin 18 inci maddesinin (3) numaralı fıkrası uyarınca Kurumun internet sayfalarında duyurulan yetkili kuruluşların bağımsız denetim sözleşmesi imzaladıkları bankalara ilişkin olarak da aynı şekilde duyuru yapılır.
(4) Bağımsız denetim sözleşmesinin bu Yönetmeliğin 12 nci maddesinin (12) numaralı fıkrasında belirlenen süre içinde veya sonunda aynı yetkili kuruluş ile tekrar denetim sözleşmesi imzalanabilmesi için en az 2 hesap döneminin geçmesi zorunludur.
(5) Bankanın bağımsız denetimini gerçekleştirecek yetkili kuruluşun herhangi bir nedenle belirlenememesi halinde, bu durum gerekçeleri ile birlikte Kuruma bildirilir. Kurumca gerekçelerin uygun görülmesi halinde, banka yönetim kurulundan, bu Yönetmeliğin 12 nci maddesinin (12) numaralı fıkrasında belirlenen azami sürenin aşılmasının söz konusu olmadığı durumlarda bankanın bir önceki hesap döneminde bağımsız denetimini gerçekleştiren yetkili kuruluş ile aksi durumda ise, Kurulca bankalarda bağımsız denetim yapma yetkisi verilmiş kuruluşlardan biri ile sözleşme yapılması hususunun genel kurulun onayına sunulması talep edilir.
Bağımsız denetim sözleşmesindeki değişiklikler
MADDE 23- (1) Bağımsız denetim sözleşmesinin şartlarında değişiklik yapılması istenildiğinde, yetkili kuruluş ile bankanın yeni şartlar üzerinde mutabakat sağlaması gerekir.
(2) Yetkili kuruluş, bağımsız denetim sözleşmesinde değişiklik yapılması için geçerli bir gerekçenin olmadığı durumlarda sözleşme değişikliğini kabul etmez. Banka yönetimi tarafından, bağımsız denetime mevcut denetim sözleşmesi hükümlerine göre devam edilmemesi kararı alınması halinde yetkili kuruluş tarafından bağımsız denetimden çekilme kararı alınabilir ve bu durum gerekçesi ile birlikte 7 gün içinde banka yönetim kuruluna bildirilmek üzere bu Yönetmeliğin 25 inci maddesinin (4) numaralı fıkrası uyarınca seçilen banka denetim komitesi üyesine ve Kuruma bildirilir.
Bağımsız denetim sözleşmesinin sona erdirilmesi
MADDE 24- (1) Yetkili kuruluşun bağımsız denetimden çekilmesi veya bankanın bağımsız denetim sözleşmesini feshetmesi bağımsız denetim sözleşmesinin sona erdirilmesi olarak kabul edilir.
(2) Yetkili kuruluş, bağımsız denetim faaliyetlerinin sözleşme hükümlerine aykırı olarak sınırlandırılması, bankanın finansal tablolarına ilişkin önemlilik arzeden bilgi ve belgelerin sağlanamaması, suistimalden veya suistimal şüphesinden kaynaklanan önemlilik arzeden ölçüde yanlış bir beyanın olması veya benzeri durumların gerçekleşmesi sözkonusu ise gerekçesi ile ve kanıtlarını da sunmak koşuluyla yapacağı başvurunun Kurumca kabul edilmesi halinde denetimden çekilebilir. Çekilme halinde yetkili kuruluşun çalışma kağıtlarını ve gerekli tüm bilgileri, yerine geçecek olan yetkili kuruluşa devredilmek üzere Kuruma teslim etmesi zorunludur.
(3) Yetkili kuruluş, bağımsız denetimde esas alınan mevzuat hükümlerine uyumsuzlukların, finansal tablolar üzerinde önemlilik arzedecek ölçüde etkisi olmasa dahi, denetlenen banka tarafından giderilmemesi durumunda da bu maddenin (2) numaralı fıkrasında belirtilen usul ve esaslar çerçevesinde görevden çekilebilir.
(4) Bankanın bağımsız denetim sözleşmesine aykırı hareket edildiği ve/veya bağımsız denetimin bu Yönetmelikte belirtilen esaslara göre yapılmadığı hallerde, kanıtlarıyla birlikte Kuruma başvurması esastır. Başvurunun Kurul tarafından kabul edilmesi halinde sözleşme feshedebilir. Muhasebe uygulaması veya bağımsız denetim yöntemine ilişkin görüş ayrılıkları sözleşmenin sona erdirilmesi için gerekçe oluşturmaz.
Bankanın yükümlülükleri
MADDE 25- (1) Banka, iç kontrol, risk yönetimi ve iç denetim sistemleri, muhasebe ve finansal raporlama birimi, finansal tablolar ve raporları ile risk grubuna kullandırılan kredilere ilişkin bilgi ve belgeler başta olmak üzere her türlü kayıt,belge ve bilgi işlem sistemini bağımsız denetime uygun ve hazır hale getirmek zorundadır.
(2) Banka yönetimi, yetki ve sorumlulukların açık bir şekilde belirlenmesi ve bununla ilgili uygulamanın gözetilmesi, faaliyetlerin mevzuata uygunluğunun sağlanması, bağımsız denetim sürecinde ortaya çıkabilecek hata ve suistimallere ilişkin olarak gerekli önlemlerin alınması ve bunların ortaya çıkarılmasını sağlama konusunda gerekli tedbirleri almakla yükümlüdür.
(3) Yetkili kuruluş tarafından talep edilmesi halinde, banka, bu Yönetmeliğin 37 nci maddesinde belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde hazırlanacak beyan mektubunu yetkili kuruluşa verir.
(4) Banka yönetim kurulu denetim komitesi üyelerinden birini, bağımsız denetçilerce yapılacak tespitler hakkında banka yönetim kurulunun bilgilendirilmesini, bağımsız denetçiler ile banka yönetim kurulu üyeleri ve banka personeli arasında koordinasyonu sağlamak üzere görevlendirir.
(5) Banka, sözleşme süresi içinde yetkili kuruluşu değiştirmek istediğinde, durumu gerekçesiyle birlikte Kuruma bildirmek ve Kurulun uygun görüşünü almak zorundadır.
(6) Kanunun 40 ıncı maddesi uyarınca düzenlenen Yıllık Faaliyet Raporunun Hazırlanmasına ve Yayımlanmasına İlişkin Yönetmelik uyarınca banka yönetim kurulu tarafından hazırlanıp genel kurula sunulan yıllık faaliyet raporunun ilgili olduğu hesap dönemi sonuna ilişkin bağımsız denetimi gerçekleştiren yetkili kuruluş tarafından bu Yönetmelikte belirlenen usul ve esaslar uyarınca denetlenmesi zorunludur.
Yetkili kuruluşun yükümlülükleri
MADDE 26- (1) Yetkili kuruluşlar, bu Yönetmeliğin 14 üncü ve 15 inci maddelerinde belirtilen şartlardaki ve bu kapsamda 16 ncı maddede belirtilen bilgi ve belgelerin içeriğindeki değişiklikleri, değişiklik tarihinden itibaren 7 gün içinde Kuruma bildirmekle yükümlüdür.
(2) Yetkili kuruluşun ortaklık yapısındaki ya da yönetim kurulu başkan ve üyelerindeki değişiklik veya yeni bir bağımsız denetçi istihdam etmesi durumunda bu Yönetmeliğin 16 ncı maddesinin (1) numaralı fıkrasının (f) bendinde belirtilen bilgi ve belgelerin değişiklik veya istihdam edilme tarihinden itibaren 7 gün içinde Kuruma gönderilmesi zorunludur.
(3) Yetkili kuruluşlar, ortaklarının, yönetim kurulu başkan ve üyelerinin bu Yönetmeliğin 12 nci maddesinin (14) numaralı fıkrasın kapsamında bağımsızlıklarının ortadan kalktığı hallerde, ilgili banka ile bağımsız denetim sözleşmesi düzenleyemezler, düzenlenmiş ise bağımsız denetimden çekilirler. Bağımsız denetçilerinin bağımsızlığının ortadan kalktığı hallerde ise bağımsız denetim ekibindeki ilgili bağımsız denetçiyi değiştirirler.
(4) Yetkili kuruluşlar, istihdam ettikleri bağımsız denetçilerin sürekli eğitim programlarına katılmalarını sağlarlar.
(5) Yetkili kuruluşlar yıllık faaliyetleri hakkında asgari olarak aşağıdaki hususları içeren ve yönetim kurulu başkanı ve üyeleri tarafından imzalanan bir raporu hazırlayarak her hesap dönemini takip eden 3 ay içinde Kuruma gönderir ve internet sayfalarında yayımlarlar.
a) Yetkili kuruluşun yönetim ve ortaklık yapısına ilişkin açıklama,
b) Yetkili kuruluşun yurtdışında bir bağımsız denetim kuruluşu ile hukuki bağlantısının bulunması durumunda, söz konusu kuruluşa, kuruluşun hukuki durumuna ve bağlantılı olduğu bağımsız denetim şirketleri ile ilişkilerini belirleyen hususlara ilişkin açıklama,
c) Yetkili kuruluşun kalite güvence sistemine ve bu sistemin etkinliğine dair açıklama,
ç) Yetkili kuruluş tarafından son 1 yıl içinde bağımsız denetime tabi tutulan bankaların listesi,
d) Yetkili kuruluş tarafından bu Yönetmelik kapsamındaki bağımsız denetim çalışmaları süresince bağımsızlık ilkesine uyulduğuna ve bu uygulamaların yetkili kuruluşun kendi içinde incelemeye tabi tutulup tutulmadığına ilişkin açıklama,
e) Yetkili kuruluşta istihdam edilen bağımsız denetçilerin sürekli eğitime tabi tutulmasına ilişkin izlenen politika hakkında açıklama,
f) Yetkili kuruluşun verdiği hizmetler neticesinde elde ettiği kazanca ve genel finansal durumuna ilişkin bilgiler.
(6) Yetkili kuruluşlar, yılda en az bir kez bankalarda gerçekleştirdikleri bağımsız denetim faaliyetlerini esas alarak hazırlayacakları kalite güvencesi raporunu yönetim kurullarınca kabul edilmesini müteakip 15 gün içinde, bağımsız denetime tabi tutulan bankaların bu Yönetmeliğin 25 inci maddesinin (4) numaralı fıkrası uyarınca seçilen denetim komitesi üyesine gönderirler.
(7) Yetkili kuruluşlar bu Yönetmeliğin 13 üncü maddesi uyarınca kalite güvencesi sistemi kurmakla yükümlüdür. Kalite güvencesi sistemi en fazla 3 yılda bir gözden geçirilmek zorundadır. Kalite güvencesi sistemine ilişkin gözden geçirmenin ayrıntılı sonuçları yetkili kuruluşun internet sayfasında yayımlanır.
(8) Yetkili kuruluşlar, ortakları ile yönetim kurulu başkan ve üyelerinin ve bağımsız denetçilerinin bu Yönetmeliğin 20 nci maddesinin (3) numaralı fıkrası uyarınca yapacakları ön araştırma sırasında edinecekleri veya bu Yönetmelik kapsamındaki bağımsız denetim faaliyetleri dolayısıyla öğrenecekleri Kanunun 73 üncü maddesi kapsamında sır niteliğinde bulunan bilgilerin korunmasına yönelik her türlü tedbiri almakla yükümlüdürler..
(9) Banka tarafından bağımsız denetime ilişkin bilgi ve belgelerin yetkili kuruluşa verilmemesi halinde bu durum yetkili kuruluş tarafından Kuruma ivedilikle bildirilir.
(10) Yetkili kuruluşlar, denetim ücretlerinde değişiklik yapılmasına ilişkin banka yönetim kuruluna yaptığı başvuruları gerekçeleri ile birlikte başvuru tarihinden itibaren 7 gün içinde Kuruma da bildirirler.
(11) Yetkili kuruluşlar, bağımsız denetçilerince bu Yönetmelik kapsamında düzenlenecek çalışma kağıtlarını ve denetime ilişkin her türlü bilgi ve belgeyi istenildiğinde Kuruma göndermek ya da Kurumun denetime yetkili meslek personeline açmak zorundadır.
(12) Yetkili kuruluşlar, sigorta teminatı, bankanın bağımsız denetime tabi tutulacak bilanço toplamından az olmamak üzere faaliyetleri nedeniyle oluşabilecek zararların tazminini teminen Kanunun 36 ncı maddesi uyarınca mesleki sorumluluk sigortası yaptırmak zorundadır. Mesleki sorumluluk sigortası yaptırılacak sigorta şirketi, bağımsız denetim sözleşmesi yapılan bankanın doğrudan ya da dolaylı olarak kontrol ettiği iştiraki veya bağlı ortaklığı ya da bankanın hakim sermayedar grubuna ait bir sigorta şirketi olamaz.
(13) Bağımsız denetim faaliyetlerine ek çalışma yaptırılmak ya da görüş almak üzere sözleşme yapılan uzmanların kendi meslek birliklerince belirlenen meslek ilkelerine uyum sağlayamayacağına bağımsız denetim ekibindeki bağımsız denetçilerce kanaat getirilmesi halinde sözleşme yetkili kuruluş tarafından feshedilir.
(14) Yetkili kuruluşlar, Kuruma gönderilen ve yayımlanan bağımsız denetim görüşünü içeren bağımsız denetim raporları dışında bağımsız denetim raporu düzenleyemezler.
Bağımsız denetçinin yükümlülükleri
MADDE 27- (1) Bağımsız denetçi, finansal tabloların bir bütün olarak, hata ve suistimalden kaynaklanan önemli yanlışlıklar içermediğine ilişkin makul güvence sağlamakla yükümlü olmakla birlikte bu konuda kesin bir güvence veremez ve yeterli danışmanlık veya destek hizmeti almadığı sürece yetersiz olduğu bir mesleki hizmeti yerine getirmeyi kabul edemez.
(2) Bağımsız denetçi, makul güvence sağlamak için, bağımsız denetim çalışmasını bu Yönetmelikte belirlenen usul ve esasları dikkate alarak, mesleki şüphecilik çerçevesinde yürütmek, finansal tabloların önemlilik arzeden ölçüde yanlış açıklamalar içerebileceği varsayımı altında banka yönetiminin açıklamalarını yeterli denetim kanıtı olarak kabul etmeksizin denetim planını uygulamak ve sonucunda bankanın finansal tablolarına ilişkin görüş bildirmek ile yükümlüdür.
(3) Bağımsız denetçiler bu Yönetmeliğin 12 nci maddesinin (14) numaralı fıkrası kapsamında bağımsızlıklarının ortadan kalktığı hallerde ilgili bankanın bağımsız denetim ekibinde yeralmamaları için durum hakkında bağlı oldukları sorumlu ortak baş denetçiyi ve bu Yönetmeliğin 12 nci maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca görevlendirilecek kalite güvence sisteminden sorumlu yönetim kurulu üyelerini bilgilendirmekle yükümlüdürler.
(4) Bağımsız denetçi bağımsız denetim faaliyetleri sırasında aşağıdaki hallerin ortaya çıktığı tarihten itibaren 7 gün içerisinde banka yönetim kurulunun haberdar edilmesini sağlamak üzere bu Yönetmeliğin 25 inci maddesinin (4) numaralı fıkrası uyarınca seçilen banka denetim komitesi üyesine bilgi verilmesi için ilgili sorumlu ortak başdenetçiyi bilgilendirir.
a) Muhtemel kısıtlamalar ve ilave çalışma gerekleri,
b) Finansal tablolar üzerinde önemlilik arzedecek şekilde bir etkisi olan ya da olabilecek muhasebe politikalarındaki değişiklikler,
c) Devam eden davalar gibi finansal tablolarda açıklanması gereken, önemlilik arzeden bir riskin veya etkinin finansal tablolar üzerindeki muhtemel etkisi,
ç) Banka tarafından kayıt edilmiş ya da edilmemiş olan ve finansal tablolar üzerinde önemlilik arzedecek boyutta etkisi olan ya da olabilecek düzeltmeler,
d) Bankanın sürekliliği üzerinde belirgin şüphe uyandırabilecek olaylarla ilgili önemlilik arzedecek boyutta belirsizlikler,
e) Finansal tablolara veya bağımsız denetim raporuna önemlilik arzedecek şekilde etkisi olabilecek konularda oluşan görüş ayrılıkları,
f) İç kontrol sisteminde etkili olabilecek zafiyetler ile yönetim kurulunun bilgilendirilmesini gerektiren ve bağımsız denetim sözleşmesi kapsamında kararlaştırılmış diğer konular,
g) Bilgi sistemindeki önemlilik arzeden ölçüdeki zafiyetler ve riskler.
(5) Bağımsız denetim faaliyeti sırasında esas alınan mevzuat hükümlerine uymayan işlemlerin veya bu maddenin (3) numaralı fıkrasında belirtilen haller nedeniyle şartlı görüş oluşturmaya veya görüş vermemeye yol açabilecek herhangi bir gelişmenin ortaya çıkması durumunda bu hususun öğrenildiği tarihten itibaren 7 gün içinde Kuruma yazılı olarak raporlanmasını sağlamak üzere bağımsız denetçi tarafından ilgili sorumlu ortak başdenetçi bilgilendirilir. Kanuna ve diğer kanunlara göre konusu suç teşkil eden hallerde durumun ivedi olarak yetkili mercilere intikali sağlanmalı ve ayrıca Kuruma yazılı olarak bilgi verilmelidir.
(6) Bu maddenin (5) numaralı fıkrası kapsamında Kurumun bilgilendirilmesinin bu maddenin (4) numaralı fıkrasının (ğ) bendinde belirtilen bir durumdan kaynaklanması halinde durumun öğrenildiği tarihten itibaren 7 gün içerisinde Kurulca, ilgili bankada Bankalarda Bağımsız Denetim Kuruluşlarınca Gerçekleştirilecek Bilgi Sistemleri Denetimi Hakkında Yönetmelik kapsamında bağımsız denetim yapılmasına karar verilir. Bu denetimin sonucuna kadar yetkili kuruluşca ilgili bankada bağımsız denetime ara verilir.
(7) Sözlü olarak bilgilendirmenin yapıldığı durumlarda, bağımsız denetçi bilgi alınan hususları ispatlanabilir şekilde çalışma kâğıtlarına aktarır.
(8) Bağımsız denetçi, bağımsız denetim çerçevesinde ilgililerce kendilerine tevdi edilen defter ve belgeleri işlerinin gerektirdiği süre içinde iyi niyetle ve olduğu gibi muhafaza ve işin bitiminde iade etmek zorundadır.
(9) Bağımsız denetçi, finansal tabloların düzenlenmesi ve sunumunun ilgili düzenlemelere uygun olarak yapıldığına, tüm varlık, yükümlülük, gelir ve giderlerin gerçek olduğuna ve bunlara ilişkin bütün işlemlerin doğru kaydedildiğine ilişkin sorumluluğun kabul edildiğine ve finansal tabloların onaylandığına dair kanıt elde etmelidir. Bağımsız denetçi, yönetim kurulunun bu sorumluluğu kabul ettiğine dair kanıtı; yönetim kurulunun ilgili toplantı kayıtları ile tevsik etmek veya banka yönetim kurulu üyelerinin imzasını taşıyan bir beyan almak veya finansal tabloların kopyalarını elde etmek suretiyle sağlamalıdır.
(10) Bağımsız denetçi, bankanın ilgili düzenlemelere uymamasının önlenmesinden sorumlu olmamasına karşın, denetimin her aşamasında bu durumun finansal tabloları önemlilik arzedecek ölçüde etkileyebileceğini göz önünde bulundurmakla yükümlüdür.
(11) Bağımsız denetçi, tespit edilen uyumsuzluğun, finansal tablolar üzerindeki etkisini değerlendirebilmek için uyumsuzluğun nedenlerini ve gerekli diğer bilgileri inceler, muhtemel sonuçlarını değerlendirir ve bulgularını banka yönetimi ile paylaşır. Uyumsuzlukla ilgili yeterli denetim kanıtının sağlanamadığı veya uyumsuzluğun bankadan kaynaklanmadığı durumlarda, bağımsız denetçi, denetim kanıtı eksikliğinin etkisini denetim raporunda dikkate alır ve sonucunu raporda belirtir.
(12) Aynı denetim ekibi içerisinde yeralan bağımsız denetçiler, bankanın finansal tablolarına etki edebilecek hata veya suistimalden kaynaklanan önemlilik arzedecek ölçüdeki yanlış beyan riskini daha iyi anlamak, uygulanan denetim tekniklerinin sonuçlarına bağlı olarak uygulanması gündeme gelecek ek denetim tekniklerinin türü, zamanlaması ve kapsamını belirlemek amacıyla düzenli olarak toplantı yapmakla yükümlüdürler.
(13) Bağımsız denetçi Bankalarda Bağımsız Denetim Kuruluşlarınca Gerçekleştirilecek Bilgi Sistemleri Denetimi Hakkinda Yönetmeliğin (13) üncü maddesinin (3) numaralı fıkrasında belirtilen sürelerde bilgi sistemi denetiminin gerçekleştirilip gerçekleştirilmediğini denetlemekle yükümlüdür.
(14) Bağımsız denetçiler bu Yönetmeliğin 26 ncı maddesinin (7) numaralı fıkrasında belirtilen sır niteliğindeki bilgileri Kanunen yetkili kılınan merciler dışında hiçbir gerçek veya tüzel kişiye açıklayamazlar.
Denetim stratejisi
MADDE 28- (1) Bağımsız denetimin kapsamı, zamanlaması ve denetim sürecinde üzerinde durulması gereken önemli hususlar için yetkili kuruluşun yönetim kurulunca, bankanın iç kontrol sistemlerinin yeterliliği dikkate alınarak, risk derecesi yüksek konularda yeterli deneyime sahip bağımsız denetçilerin görevlendirilmesi veya ilgili konularda uzman yardımına başvurulmasını da içerecek şekilde insan kaynağının nasıl tahsis edileceği, özel denetim alanları için gerekli kaynakların nasıl sevk ve idare edileceği, gözetiminin nasıl gerçekleştirileceği gibi hususları ortaya koyan genel bir denetim stratejisi belirlenir.
Denetim planı
MADDE 29- (1) Genel denetim stratejisinden daha ayrıntılı olan denetim planı; denetim riskini makul bir düzeye indirebilecek yeterli denetim kanıtının elde edilmesi için, bağımsız denetçiler tarafından uygulanacak mutat denetim tekniklerini, önemli ölçüde yanlış beyan risklerinin değerlendirilmesinde kullanılacak denetim teknikleri ile gerektiğinde yararlanılacak ilave denetim tekniklerinin kapsamı ve zamanlamasına ilişkin bilgileri içerir. Belgelendirilmiş bir denetim planı aynı zamanda, ilave denetim tekniklerine geçilmeden önce, o ana kadar planlanıp yürütülmüş olan denetim tekniklerinin uygunluğuna yönelik gözden geçirme ve onaylama yapılabilecek kayıtları da sunar.
(2) Sorumlu ortak başdenetçi;
a) Bankanın organizasyonu, iç sistemleri, iş kolları ve diğer hususlarda yapılan araştırmaların sonuçları,
b) Banka yönetimi ve ilgili diğer personel ile yapılacak müzakere sonrasında belirlenecek bağımsız denetim faaliyetlerinin türü, kapsamı ve zamanlaması,
c) Bankanın iç sistemlerinin güvenilirliği, denetim riski ve önemlilik düzeyinin nasıl değerlendirilmesi gerektiği,
ç) Finansal tablolar, önceki döneme ait çalışma kağıtları ve denetim raporları ile ilgili belgelerin nasıl gözden geçirileceği,
d) Uygulanan muhasebe politikalarının, muhasebe ve bağımsız denetim uygulamalarında veya düzenlemelerinde meydana gelen ve finansal tabloları önemli ölçüde etkileyebilecek değişikliklerin sonuçlarının nasıl değerlendirileceği,
e) Bağımsız denetim faaliyeti sırasında, bağımsız denetçilere bilgi verecek ve veri hazırlayacak personel ile koordinasyonun nasıl sağlanacağı,
f) Denetim ekibinde yer alan bağımsız denetçilerin sorumluluk, mesleki yeterlilik ve deneyimleriyle ilgili hususlara dikkat edilmek suretiyle, ekip içinde iş bölümünün ve koordinasyonun nasıl yapılacağı,
g) Önceki döneme ait bağımsız denetimin farklı bir yetkili kuruluş tarafından yapılmış olması halinde, herhangi bir yasal düzenleme ile yasaklanmadıkça, söz konusu yetkili kuruluşun denetim faaliyetlerine ilişkin çalışma kağıtlarının incelenmesi ve önceki bağımsız denetçiler ile görüşmeler yapılması gereğinin nasıl belirleneceği,
ğ) Önemli ölçüde yanlış beyan riski taşıyan işlem türleri, hesap bakiyeleri ve dipnot açıklamalarının nasıl tespit edileceği, bunlar için hangi ek denetim tekniklerinin uygulanacağı,
h) Bankanın faaliyetlerinin coğrafi dağılımına göre denetim ekipleri arasında işbirliğinin nasıl sağlanacağı,
ı) Bankanın dahil olduğu risk grubu ile yapılan işlemlerin nasıl inceleneceği,
i) Finansal tabloların düzenlenmesinde yapılan yanlışlıkların, bankanın gerçek finansal durumunun finansal tablolara yansıtılmasını engelleyip engellemediğinin nasıl değerlendirileceği,
j) Alınan d